Turkiyenin 1 GW yapay zeka hedefinin gizli faturasi: enerji ve su

Yapay zeka her gun yeni bir soz veriyor, ancak ben bu kez parlak vaatlerin degil, onlarin altinda kalan sessiz faturanin pesine dusmek istiyorum, cunku Turkiyenin acikladigi buyuk veri merkezi hedefinin gercek bedeli cogu zaman konusmalarin disinda birakilan iki kaynakta gizli, yani enerjide ve suda.

Once resmi hedefi net koyalim, cunku ulke iki bin otuz yilina kadar en az bir gigawatt kurulu guce sahip veri merkezi kapasitesine ulasmayi planliyor, ve bu rakam kulaga soyut gelse de aslinda cok somut bir fiziksel yuk anlamina geliyor.

Bir nukleer reaktor kadar elektrik

Uzmanlarin altini cizdigi carpici bir karsilastirma var, cunku bir gigawattlik veri merkezi kurulu gucunun elektrik tuketimi neredeyse bir nukleer reaktorun urettigi enerjiye denk geliyor, yani surekli calisan buyuk bir sanayi tesisinin ihtiyacina benzer bir yuk sebekeye biniyor.

Bu noktada isin karmasiklastigi yer ise, bir tesisin gercekte ne kadar elektrik harcadiginin tek bir sayiyla ozetlenememesi, cunku tuketim hem sunuculatin kullanim oranina hem de tesisin verimliligini gosteren ve kisaca PUE olarak bilinen enerji kullanim etkinligi degerine gore ciddi bicimde degisebiliyor.

Dolayisiyla ayni bir gigawatt etiketi, sogutma teknolojisi ve isletme disiplini iyi olan bir tesiste cok daha az israfla calisirken, verimsiz bir kurulumda ayni ise cok daha fazla elektrik harcayabiliyor, ve bu da hedefin nasil hayata gecirildigini rakam kadar onemli kiliyor.

Gorunmeyen su tuketimi

Enerji kadar konusulmayan ama en az onun kadar kritik olan ikinci kaynak ise su, cunku bu devasa tesislerin urettigi isiyi sogutmak icin genellikle buyuk miktarda suya ihtiyac duyuluyor, ve bu ihtiyac ozellikle kurak iklimlerde ciddi bir baski unsuruna donusebiliyor.

Konunun buyuklugunu anlamak icin uluslararasi bir tahmine bakmak yeterli, cunku OECD, iki bin yirmi yedi yilinda yapay zeka veri merkezlerinin yilda dort virgul iki ile alti virgul alti milyar metrekup arasinda su tuketebilecegini ongoruyor, ki bu kucumsenecek bir rakam degil.

Tikpi enerjide oldugu gibi suda da tek bir sabit sayi yok, cunku tesisin su kullanim etkinligini olcen ve WUE olarak adlandirilan deger, iklime, secilen sogutma yontemine ve cihazlarin kullanim yoguntuguna gore degisiyor, bu yuzden nerede kuruldugu belirleyici oluyor.

Vizyon ile gercek arasinda

Turkiye bu vizyonu bosa dusurmemek icin bu yil veri merkezi ve yapay zeka yatirimlarina uc milyar dolar ayirdi ve ozel sektorden on milyar dolarlik ek kaynak saglamayi hedeflerken, ayni zamanda milyonlarca kisiye yapay zeka egitimi vermeyi de planinin merkezine yerlestirdi.

Bu tablo bana yapay zekanin artik yalnizca bir yazilim meselesi olmadigini, ayni zamanda bir enerji ve altyapi meselesi haline geldigini bir kez daha hatirlatiyor, cunku bir modelin ne kadar akilli oldugu kadar onu calistiran tesisin nerede kuruldugu ve nasil beslendigi de en az o kadar belirleyici hale geliyor.

Benim buradan cikardigim sonuc ise umutlu ama temkinli, cunku bir gigawattlik hedef Turkiyeyi bolgesinin dijital merkezlerinden biri yapabilir, fakat bunun surdurulebilir olmasi ancak enerji ve su faturasinin en bastan hesaba katilmasi ve seffafca yonetilmesiyle mumkun olacak.